Կյանքի 93-րդ տարում հունվարի 21-ին Սանկտ-Պետերբուրգում իր մահկանացուն կնքեց մեր հայրենակից, նշանավոր նկարիչ Զաքար Ավագի Խաչատրյանը:
Զաքար Խաչատրյանը ծնվել է 1924 թ.-ի դեկտեմբերի 11-ին Սիսիանի շրջանի Սառնակունք գյուղում: Չորս տարի Հայրենական մեծ պատերազմում կռվելուց եւ ծանր վիրավորվելուց հետո Զաքար Խաչատրյանը վերադարձել եւ սովորել է Գորիսի մանկավարժական տեխնիկումում, ապա՝ Երևանի երաժշտական ուսումնարանում: 1947թ. հանրակացարանում մնալու հնարավորություն չունենալով՝ վերադարձել է Սիսիան:
Բարձր առաջադիմությամբ 1948 թ.-ին ավարտել է Փ. Թերլեմեզյանի նկարչական ուսումնարանը և Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը: 1956 թ.-ին Զաքար Խաչատրյանն ավարտել է Սանկտ-Պետերբուգի՝ Ի. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը՝ արժանանալով ռեպինյան և ստալինյան կրթաթոշակների:
1950-1956 թ.թ.-ին Ռեպինի անվան գեղարվեստի ինստիտուտում ստացել է հիմնարար կրթություն այնպիսի մեծահամբավ նկարչի ղեկավարությամբ, ինչպիսին ԽՍՀՄ գեղարվեստների ակադեմիայի փոխնախագահ, ակադեմիկոս Բորիս Իոգանսոնն էր: Զաքար Խաչատրյանը փայլուն ավարտեց Ակադեմիան, և, պետական քննական հանձնաժողովի նախագահ, ԽՍՀՄ գեղարվեստների ակադեմիայի պրեզիդենտ, ակադեմիկոս Ալեքսանդր Գերասիմովը հենց նրան ընտրեց իր արվեստանոցում ևս չորս տարի կատարելագործվելու: Այսպես կերտվեց դասական ռեալիստ նկարիչը: Սակայն Զաքար Խաչատրյանը անհաղորդ չմնաց աշխարհում` մասնավորապես Ֆրանսիայում, գեղանկարչության առաջավոր զարգացումներին: Խոսքն, անշուշտ, վերաբերում է իմպրեսիոնիստական ուղղությանը, որում գույների ճիշտ և հմուտ համադրությամբ հնարավոր է դառնում աշխարհը ավելի ճիշտ ընկալել` հասնելով անհրաժեշտ տարածության, օդի թափանցիկության, մարդու տրամադրությունների նուրբ արտահայտման գեղարվեստական առավել գեղեցիկ ընդհանրացումների:
1962 թվականին վերադառնալով հայրենիք՝ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հանրապետության մշակութային-հասարակական կյանքին: Մասնակցել հանրապետական ու համամիութենական ցուցահանդեսների, անհատական ցուցահանդեսներ ունեցել Պետերբուրգում, Ժնևում, Մոսկվայում, Երևանում, Էջմիածնում, արժանացել մրցանակների ու դիպլոմների:
1962 թ.-ին, Սիսիան քաղաքում, Մերկուրովի եւ Կոջոյանի արվեստի դպրոցներից հետո երրորդը ՝ հանրապետությունում, հիմնադրել է մանկական արվեստի ստուդիան, որի հիման վրա 1969-ին ստեղծվել է Սիսիանի գեղարվեստի դպրոցը , որը 1998 անվանակոչվել է նրա անունով: Նույն թ.-ին նրան շնորհվել է Սիսիանի համայնքի պատվավոր անդամի կոչում:
1968 թվականից դասավանդել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում, 1981 թ-ից եղել ամբիոնի վարիչ, 1984 թ-ից՝ դեկան:
1986 թ.-ին ստացել է պրոֆեսորի կոչում: ԽՍՀՄ եւ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ: 1995 թ.-ից Սանկտ-Պետերբուրգի գիտության եւ արվեստի պետական ակադեմիայի անդամ: Սանկտ-Պետերբուրգի վետերան նկարիչների խորհրդի նախագահն էր:
1983 թ.-ին ստացել է ՀՀ վաստակավոր, 2005 թ.-ին՝ ՌԴ վաստակավոր, 2012 թ.-ին՝ ՀՀ ժողովրդական նկարչի կոչում:
Պարգեւատրվել է՝ Ժուկովի մեդալով, «1941-1945 թ.թ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալով, Կարմիր Աստղի շքանշանով, Հայրենական մեծ պատերազմի 1-ին եւ 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Արիության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» մեդալներով, «1941-1945 թ.թ. Հայրենական մեծ պատերազմի 50-ամյակ» հոբելյանական շքանշանով: 2015 թ-ին պարգեւատրվել է հայ առաքելական եղեղեցու բարձրագույն՝ «Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մեսրոպ» շքանշանով:
2006 թ.-ին Սիսիան քաղաքի իրենց առանձնատունը նվիրել է պետությանը՝ իր եւ եղբոր՝ հայտնի քանդակագործ Արտաշես Հովսեփյանի տուն-թանգարան դարձնելու մտադրությամբ: ՀՀ մշակույթի նախարարության ֆինանսավորմամբ 2016 թ.-ի հոկտեմբեր ամսին սկսվել էին տուն-թանգարանի հիմնանորոգման աշխատանքները, եւ փափագում էինք նրա հետ միասին ձեւավորել տուն-թանգարանը: Ցավոք, մեծ վարպետը, սեւ գույնը մերժած նկարիչը, կենդանության օրոք չհասցրեց տեսնել իր եւ եղբոր թանգարանը, բայց այն կդառնա նշանավոր արվեստագետների հավերժացման եւս մեկ վկայություն՝ պահելով նրանց մշտագո ներկայությունը ծննդավայրում:
2017 թ. «Որոտան», թիվ 1(211)
